logo

08 Mayıs 2019

Kur’an’da yoksullukla mücadele


Mustafa Çağrıcı
m.cagrici@gmail.com

Bir önceki yazımda Kur’ân-ı Kerîm’i doğru anlamak ve onu hayatımızla buluşturmak için şöyle bir yöntem izlememiz gerektiğini anlatmıştım: Önce Kur’an’ın geldiği döneme gideriz ve mesela konumuz olan yoksulluk problemine dair ayetleri tek tek ve bütün olarak inceleriz. Konuyu anlamaya yardımcı olabilecek başka kaynakları da kullanarak Kur’an’ın yoksulluk problemine neden ve ne ölçüde önem verdiğine, problemin çözümü için hangi hükümleri koyduğuna… bakarız; sonuçta bu hükümleri verirken gözettiği genel ilkeleri ve değerleri tespit ederiz. İkinci adım olarak Kur’an’dan çıkardığımız bu ilkeleri ve değerleri kendi zamanımıza taşıyarak günümüz toplumunun yoksulluk sorununu o ilkeler ve değerler üzerinden çözmeye çalışırız. 

***

İslam’ın geldiği ortam hakkında ilk yazılı kaynak olma ayrıcalığını taşıyan Kur’an’a, Câhiliye edebiyatına, o döneme dair başka malzemeye ve diğer İslâmî kaynaklara baktığımızda, Resûlullah’ın ilk muhatapları olup Mekke ve çevresinde yaşayan toplumun en ağır ve acil çözüm bekleyen sorunlarından birinin yoksulluk olduğu görürüz. Nitekim Kur’an da bu sorunu daha ilk gelen surelerde o toplumun en önemli birkaç meselesinden biri olarak görmüş ve öyle ele almıştır.  

Yanılmıyorsam eski alimlerimiz, hatta yenilerin çoğu, Kur’an’ı açıklarken ilgili ayetlere -Kur’an’ın tersine- insan merkezli bakmayı ihmal etmişlerdir. (Aksi halde bugün Müslüman coğrafyada her yıl on binlerce çocuk, yüz binlerce yetişkin savaş ve açlıktan ölmezdi.) Oysa Kur’an’ın bütününe, özellikle de ilk inen vahiylere baktığımızda bunların iki merkezî konu etrafında yoğunlaştığını görürüz. 1. Şirk, yani Allah’a ortak koşma, O’ndan başka da tanrılar olduğuna inanma; 2. Yoksulluk sorunu, Mekkeli tüccar ve zenginler sınıfının yoksullar karşısındaki acımasızlık ve ilgisizlikleri. (Zamanla bunlara başka konular da eklenmiştir.) İlk vahiylerde üçüncü bir ağırlıklı konu olarak kıyamet ve ahiret hallerinden genişçe bahsedilirse de bu konunun önemi, muhatapların diğer sorunlarla ilgili tutumlarının yaptırımını, karşılığını içermesinden dolayıdır.  

Yani özetle şu anlatılır: Şirkte ısrar edenler ve yoksullar karşısında duyarsız kalıp bu sorunun çözülmesi için çaba göstermeyen varlıklı kesimler Allah katında suçludurlar ve bu yüzden korkunç bir kıyamet olayının ardından gelecek olan ahirette büyük bir cezalandırmayı hak etmişlerdir. Buna karşılık, Allah’ı bir bilip şirkten kurtulmak suretiyle Allah’a karşı esas görevlerini ve ellerindeki maddi imkânları yoksulluk sorununun aşılması yolunda kullanmak suretiyle topluma karşı esas görevlerini yapanlar ahirette çok güzel nimetlerle ödüllendirilecektir.  

***

Mekke döneminde gelen surelerin önemli bir kısmında bu iki ana konu bir münasebetle ele alınır. Bunlarda bulunan buyruk ve yasakların özündeki ilke ise insancıllık ve yoksullukla mücadeledir. İslam, bu sorunun çözümüne katkının asgari sınırını zekât olarak belirlemiştir; bu sınırın her devirde korunması farzdır. Diğer hayır çeşitlerinde sorunla mücadelenin özü korunmakla birlikte, şekli ve yöntemi şartlara göre değişir. Eskiden yoksullukla mücadele, karşılıksız yardım (sadaka/tasadduk) şeklinde yapılırdı. Modern dönemde -bunun yanında- insanlara geçimlerini sağlamaları için iş alanları açarak yoksullukla mücadele edilmektedir ki, zaten Kur’an’ın bu konuda en sık kullandığı infak kelimesi de “birinin geçimini sağlama” anlamına gelir. Hatta Gazâlî, on asır önce İhyâ’nın “Şükür” bölümünde Tevbe suresinin “infak”la ilgili 34-35. ayetlerini açıklarken, parayı bloke (kenz) etmenin Allah’a karşı nankörlük (küfür) ve insanlara karşı zulüm, parayı piyasaya sürmenin (tedavül) ise şükür olduğunu belirtir.  

Modern ekonomiye göre bu yaklaşımın ayırıcı özelliği, insanlara iş ve geçim alanları açmak ve böylece Allah’ın kullarına hizmet etmek suretiyle nimete şükretme dediğimiz ödev bilincini içermesidir. 

(KARAR)

Etiketler:
Share
389 Kez Görüntülendi.

Yorum yapabilmek için Giriş yapın.

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • İNZAL EDİLMİŞ ADIMIZI, ÜRETİLMİŞ “İSLÂMCI” KAVRAMI İLE DEĞİŞTİRMEK SAPMALARA KAYNAKLIK ETMİŞTİR

    02 Mart 2020 YAZARLAR

    Her din ya da ideoloji, kendini özgün taşıyıcı kavramlarıyla ifade eder, tanımlar ve mesajını insanlara ulaştırır. Temel tanımlayıcı kavramlar, nötr değildirler; zihnine girdikleri, kendilerini benimseyerek kullanan insanları, kendi arka planındaki din, düşünce, felsefe ve ideoloji istikametinde dönüştürürler. Bunlar, o din ya da ideolojinin, taşıyıcı, inşa edici ve dönüştürücü etkiye sahip olan inanç eksenli kavramlarıdır. Bir de taşıyıcı olmayan, yani dinî ve ideolojik boyutu belirleyici olmayan kavramlar vardır ki onları, her din ya da ideol...
  • ‘Savaş ve Siyaset’, Aynı Hedef İçin, Farklı Silâhlarla Yapılan Eylemler Manzumesidir Kaynak: ‘Savaş ve Siyaset’, Aynı Hedef İçin, Farklı Silâhlarla Yapılan Eylemler Manzumesidir – SELAHADDİN E. ÇAKIRGİL

    02 Mart 2020 YAZARLAR

    Bu Pazar günü, birkaç noktaya değinelim: 1- Anamuhalefet’in lideri ve sözcülerinin, ‘Bizim askerimizin tırnağının ucundan kesip attığı bir parça bile bütün Suriye’den daha değerlidir.’ şeklindeki sözü çok matah bir şeymiş gibi geçen hafta boyunca sık sık dile getirmeleri sorgulanması ve utanılması gereken bir yaklaşımdır. KK ve adamları, yürekleri elveriyorsa, aynı sözü, Suriye için değil de, o ülkeye yarım asırdır zorla tahakküm ve zulmeden Baas Partisi, Esed Hanedanı ve Beşşâr Esed’in şahsı için söylesinler. Ama, dilleri varmaz ona bir olu...
  • Süleymani’nin öldürülmesine niye sevineyim?

    04 Ocak 2020 YAZARLAR

    İran’ın önemli generallerinden birisi, ABD füzeleri ile öldürüldü. Sevinmemiz gerektiğini söylüyor bazılarımız.. Gerekçeler önümüze koyuyorlar.. “Ortadoğu’da sürekli Şia mezhebinin yayılması için, haksız girişimlerde bulunup, örgütlenmeler yaptı.. Suriye’de binlerce Müslümanın ölümüne sebep oldu.. Yemen’den sorumlu.. Irak’tan sorumlu.. Kadınların ırzına geçilmesinden sorumlu.. Bebeklerin ölümünden sorumlu.. Esad’ın kimyasal silah kullanmasından sorumlu..” Devam ediyor, tutulan liste.. Devam ediyor, gerekçeler.. Ben ise şöyle bakıyor...
  • Tapu idaresi tepkide niye gecikti?

    03 Ocak 2020 YAZARLAR

    Haber yankı uyandırmış, konu nazik, konu netameli, ucu 'çılgın proje' hassasiyetlerine dokunuyor, kamuoyu zaten teyakkuzda, duyarlılık tavana vurmuş, üstüne belediyelerin tapu bilgilerini online sorgulama yetkisinin kaldırıldığı söyleniyor, Kanal İstanbul hattındaki arazileri toplayanların izi sürülemeyecek deniyor, yer yerinden oynuyor... Ne beklersiniz; tepkilerin hedefindeki Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün zaman kaybetmeden, sabah ilk iş duruma açıklık getirmesini. Peki onlar ne yapıyor? Haberi alan alıp satan sattıktan sonra, a...
window.dataLayer = window.dataLayer || []; function gtag(){dataLayer.push(arguments);} gtag('js', new Date()); gtag('config', 'UA-165743342-1');