logo

06 Ekim 2019

Kullaştıran ve ilahlaştıran bireysellikler arasında


Faruk Beşer
f.beser@gmail.com

İslam’ın orta yol olma özelliğinin en açık görüldüğü konulardan biri de bireyselliktir. Çünkü bireyselliğin bir ucu inandırılmış kölelik, diğer ucu ilahlaşmadır, ortası ise şahsiyettir.

TDK bireyselliği şöyle tanımlıyor: ‘Birey olma olgusu. Bir kişiyi benzerlerinden ayıran özelliklerin bütünü, ferdiyet’.

Yani aslında her insan bir bireydir, ferttir, biriciktir. Tamı tamına onun gibi bir başkası yoktur. Mesela saç rengi genellikle siyahtır. Ama dünyada saçı siyah olan milyarlarca insanın hiç birinin saç rengi tamı tamına diğeriyle aynı değildir, ton farklılığı vardır. Bu durum muhteşem bir sanattır ve ancak muazzam bir sanatçının eseri olabilir. İnsanların beden kalıpları, şekli ve şemaili denen görüntüleri, duyguları, kabiliyetleri de böyledir. Bu açıdan herkes bir tekdir, biriciktir.

Diğer yönden Allah, her kulunu ona verdikleriyle beraber ve tek başına muhatap alır. Yani Allah’ın kulu olma ve O’na karşı sorumlu bulunma açısından hiç kimse başkasına bağlı değildir, ferttir. Buna kişilik ve şahsiyet de diyebiliriz. Bu gerecekten önemlidir ve Hz. Ömer’in bir şahsa tokat atan valisine dediği gibi ‘insanları anneleri hür doğurmuşken siz onları ne zamandan beri köleniz sanıyorsunuz!’.

Her insan mükerremdir, değerler yüklüdür ve Allah’ın başlı başına bir kuludur. O’na olan kulluğu için kimseden icazet almaz. Herkese Allah’ın verdiği temel haklar vardır ve bu hakları diğerlerine karşı korkmadan savunmalıdır.

Ama bir birey olmanın ve bunu bilme anlamındaki bireyselliğin iki aşırı ucu vardır. Zaten İslam’da insanın kişiliğine verilen değerin bir göstergesidir ki, aşırılıklar arasında dengeyi bulma görevini Allah kişi olarak yine ona bırakmıştır. Yani insanın geniş bir hareket alanı ve bu alanda konuşlanacağı yeri seçme imkân ve iradesi vardır, bu da birey ya da kişi olmasının gereğidir. Eğer konumunu kendisi belirleyemeseydi birey olamazdı.

Bireyselliğin bir ucu, insana hiçbir tercih hakkı bırakılmaması, başkalarının iradesine bağımlı kılınması, haklarını savunamaması, hatta haklarının olduğunu bile bilememesi, ne denirse onu yapmak zorunda bırakılması, öyle sandırılması, gassalin önündeki meyyit olduğunun kendisine kabul ettirilmiş olması, kısaca kula kul olmasıdır.

Diğer ucu ise, kişinin haddini aşması ve ilahlaşmasıdır. Annesi babası eşi dâhil, hiç kimseye karşı sorumluluk hissetmemesi, kimse için bir değer tanımaması, her bakımdan biricik olduğuna inanması, kendisini en büyük bilmesi, canı ne istiyorsa onu yapması, yiyip içip eğlenmesi, aklı ne diyorsa ona uymasıdır. Belki sadece hukuki düzenlemelerle sınır getirilmesini kerhen kabul etmek zorunda kalabilir. Çünkü böyle bir sınır getirilmezse canının istediğini yapma imkânı da azalır. Böyleleri için Allah (sa) ‘siz hiç nefsinin arzularını ilah edinenleri görmüyor musunuz?’ buyurur. Böyle bir bireysellik modernizmin oluşturduğu bireyselliktir. Modernizmin en temel özelliği budur. Buna yabancılaştıran bireysellik de diyebiliriz.

Aslında Allah insanı kul olarak yaratmıştır. Allah’a kul olmayan insan başka pek çok ilaha kul olmak zorunda kalır. Onun için insan te’lihe değil, tevhide çağrılır. Yani onun bir ilaha inanması değil, ilahı bir bilmesi istenir. Yoksa hiç bir ilahı olmayan insan yoktur.

İslam’ın tanıdığı bireysellik bu ikisinin ortasıdır. Kişi kendisine Allah’ın verdiği bütün hakları, O’nun bir kulu olarak kullanır, başka kimseyi mabud ve râzık bilmez, kimseye boyun bükmez. Allah’tan başka kimseden korkmaz. Ama herkese karşı sorumluluklarının olduğunu da bilir ve sınırını aşmaz. Allah’a, insanlara, topluma, hayvanlara ve bütün tabiata karşı sorumluluk. Sevgi, saygı, merhamet ve hatta bazen nefret de bir sorumluluktur. Hiçbir duygu insanın içine boşuna konmamıştır. Bunları yıkan bir bireysellik kulun ilahlaşmasıyla sonuçlanır. İlahlaşan kul sadece nefsini ilah bilmekle kalmaz, başkalarının da kendisine kul olmasını ister.

Kabul etmek gerekir ki, İslam toplumu ilk yıllarında kalbinin mutmain olmadığı konuda Resulullah’tan bile açıklama isteyen, Halifeye hesap soran, yanlış yaparsan seni kılıçlarımızla doğrulturuz diyen er kişilerin, hatta hutbe okurken halifeyi susturan hatun kişilerin bulunduğu bir toplumdu. Ama sonradan, insanlar zaman zaman kullaştırıldılar ve kişiliklerini, yani şahsiyetlerini kaybettiler. Bunu bazen yönetimler kırbaç yoluyla yaptı. Bazen de fırkalar efendilerini takdis ederek. Çünkü insanı takdis yeni ilahlar ve yeni kullar üretir.

Devam etmeliyiz.

(YENİ ŞAFAK)

Etiketler:
Share
152 Kez Görüntülendi.

Yorum yapabilmek için Giriş yapın.

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • Her şey kültür ve sanat için…

    21 Ekim 2019 YAZARLAR

    Sirkeci Garı, 1890’dan beri İstanbul’un Avrupa’ya açılan kapısı ve 129 yaşında. 1908’de Bağdat Demiryolu’nun başlangıç noktası olarak yapılan Haydarpaşa Garı ise 111 yaşında. İstanbul’un sembolü olan bu iki tarihi garda bulunan bazı binalar ve açık alanlar, önümüzdeki 15 yıl boyunca sadece kültür ve sanat etkinlikleri için kullanılmak üzere, 2017’de 10 bin sermayeyle, 29 yaşındaki bir girişimci tarafından kurulmuş bir şirkete kiralandı. Genç girişimci, hiçbir şekilde ticari amaçlar için kullanamayacağı bu tarihi mekanlardaki binalar ve...
  • Konu kapandı mı?

    21 Ekim 2019 YAZARLAR

    Türkiye’nin güneyinde başlattığı harekât, ABD’nin müdahalesi ile durduruldu. Bu elbette bir Amerika müdahalesidir! Ne için yapılmıştır peki? Orada konuşlandırdığı “Kürtler”den oluştuğu söylenen silahlı unsurlarını korumak için. Suriye bir vekalet savaşı sahası ve ABD bu sahada PKK/PYD unsurlarını kullanıyor. Bu müdahaleyi “Kürtler ölmesin” diye mi yaptılar peki? Asla ve kat’a. Onlar için Kürtler ölmüş, Araplar ölmüş, Türkler olmuş hiç mesele değil. Hepsi ölebilir, bir tek İsrail yaşa malıdır! ABD’nin Türkiye’nin güneyinde oluşturduğu İsra...
  • Nuri Pakdil’in ardından

    21 Ekim 2019 YAZARLAR

    Gençtim, habersizdim, Nuri Pakdil destanını Şaban Abak’tan işittim ilkin. Sene 1988. Nuri Pakdil çoktan çekip gitmişti o vakit. Nesi varsa (Kitaplar, kitaplar, kitaplar) dağıtıp bir otel odasında inzivaya çekilmişti. Cesaret isterdi ziyaretine gitmek; yeterince devrimci -bilhassa “antifiravunist”- bulmadıklarını azarlarmış ve devrimcilik konusunda Nuri Pakdil’den geçer not almak çok zormuş zira. Antiemperyalistlik, antikapitalistlik, antinasyonalistlik, “antifiravunistlik” standartlarını çok yüksek tutarmış. Fevkalade hassas...
  • ‘Esed’le ne yapacağız’ sorusuna geldik

    21 Ekim 2019 YAZARLAR

    Endişeliydim, Barış Pınarı Harekatı sırasında başımıza bir çorap örüleceğinden. Trump bir türlü konuşuyordu ‘öteki Amerika’ bir türlü. Avrupa’da Macaristan hariç aleyhte beyanat vermeyen kalmamıştı. Münbiç’te rejim birdenbire yeni bir zemin kazanmıştı, üstelik YPG’yle temas halinde. Kobani de kapsam dışına çıkıyordu. Trump’ın tweetleri berbat mı berbattı. Mektubu tweetlerinden daha berbat. ABD Başkan yardımcısı Pence Ankara’ya gelmişti ve Cumhurbaşkanı Erdoğan’la tokalaşırken suratından düşen bin parçaydı. O saatlerde bor...