logo

22 Aralık 2019

Yine Montrö


Taha Akyol
t.akyol@gmail.com

Montrö Sözleşmesi, 1936’da nasıl bir “diplomatik akıl”la başarıldı, bunu iyi bilmeliyiz.

Bugün hemen her gün bir yenisi patlak veren dış politika sorunları arasında oraya, buraya savrulmadan, öyle bir “diplomatik akıl”la çözümler geliştirebilmek için…

İkinci Dünya Savaşı’ndan önce imzalanıp da hem İkinci Dünya Savaşı’nı, hem Soğuk Harp dönemini, hem küreselleşmenin sorunlarını aşarak ayakta kalabilen çok taraflı uluslararası antlaşma olarak ben bir Lozan’ı biliyorum, bir de Montrö’yü…

Dışişleri Bakanlığı maalesef eskisi kadar etkin ve etkili değil ama elbette hâlâ çok önemli; Bakanlığın internet sitesinde, bu nitelikteki uluslararası antlaşmaların “nâdir” (pek az) olduğu yazılı.

Şiddetli uluslararası kriz ortamlarında Montrö’nün neye yaradığını son olarak 2008’de “Gürcistan Krizi”nde görmüştük. Hatırlayalım.

GÜL’ÜN SÖZLERİ

Dün 11. Cumhurbaşkanı Abdullah Gül’le telefonda görüştük. “Montrö ve Kanal İstanbul” başlıklı yazımdan bahsetti. O yazımda, Montrö’ye alternatif bir su yolunu açmanın, buradan geçmek veya geçirtmemek için Türkiye üzerinde baskılara yol açabileceğinden kaygılı olduğumu yazmıştım.

Sayın Gül, “kaygılarınızı paylaşıyorum” diyerek, 2008’deki Gürcistan krizini hatırlattı: Rusya’ya karşı Gürcistan’ı desteklemek için Amerika Boğazlardan büyük tonajlı gemiler geçirmek istemişti. “İnsani yardım” deniliyordu ama Amerikan donanmasının güçlü bir kolu Karadeniz’e girecekti.

Bu, Montrö’ye aykırıydı, Türkiye izin vermemişti.

Gül sözlerini şöyle sürdürdü:

“Amerikalılara dedim ki, Karadeniz gibi küçük bir denizde iki büyük devletin filosu tehlikelidir. Bunu zamanla anlarsınız…”

Gül, kriz yatıştıktan sonra Amerikalıların ‘haklıymışsınız’ dediğini söyledi.

Rusların dün de bugün de Boğazlardan geçerek Akdeniz’de büyük bir deniz gücü oluşturmak istediğini, Montrö’nün bunu dengeleyerek Akdeniz barışına da katkı sağladığını anlattı.

Bir devlet Montrö’yü ihlal etmek veya değiştirmek için baskı yapmaya kalksa, diğerleri Türkiye’nin yanında yer almaktadır.

Nasıl bir denge, görüyorsunuz.

Hemen belirtmeliyim, Osmanlı’yı Almanya yanında harbe iten en önemli faktörlerden biri, Rusya’nın Karadeniz’de 4 adet dretnot, yani o zaman en büyük zırhlı harp gemisini inşaya başlamasıydı!

‘İYİ GEÇİMLİ’ OLMAK

Tarihe Atatürkçü olup olmamak veya Abdülhamitçi olup olmamak gözlüğüyle bakmak ideolojik körlük yaratıyor.

Abdülhamid’e İngiliz büyükelçisini tokatlattıran psikoloji dış politikayı nasıl yapar?!

Atatürk’ü ‘anti emperyalist Sultan Galiev’ gibi tanımlayan ve onun Batı ile ittifak politikasını göz ardı eden psikoloji dış politikayı nasıl yapar?!

İdeolojik şablonlar bir kenara, Reisicumhur Kemal Atatürk 9 Kasım 1935’te Meclis’i açış nutkunda dış politikayı şöyle tanımlıyordu:

“Türkiye Cumhuriyeti uluslararası ailenin ancak faydalı, çalışkan ve iyi geçimli bir unsuru olmak amacındadır. Uluslar toplumunda ciddi barış ve elbirliği isteğiyle çalışıyoruz.”

Milli Mücadele’nin başkumandanı Gazi Paşa ne kadar ‘uysal’ değil mi?!

Fakat işte bu politika 1936’da Montrö’yü imzaladı, 1937’de Hayat’ın Türkiye’ye katılması sürecini başlattı, 1939’da Hatay Türkiye’ye katıldı.

MONTRÖ’YÜ İMZALARKEN

20 Temmuz 1936’da Motrö’yü imzalayan Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü Aras, 31 Temmuz 1936’da Meclis kürsüsünde konuşuyor:

“Montrö sözleşmesi imzacıların Türkiye’nin sulh siyasetine ve Türkiye’nin dürüst hareketine emniyetleri demektir… Bütün devletler hakkında ve asla fark gözetmeksizin dürüstçe tatbik edeceğimize dünyada kimsenin şüphesi olmasa gerektir.” (Zabıt Ceridesi, s. 310)

Tarihe ideolojik gözlükle, günümüze kutuplaşma gözlüğüyle bakmak, bize, tarihimizin devrettiği fevkalade zengin rasyonel diplomasi mirasını unutturuyor: Kimseyi aşağılamadan, niyetlerimiz hakkında şüpheler yaratmadan, Türkiye lehine olacak barışçıl dengeleri oluşturmaya çalışmak…

Böylece yalnız kalmamak…

Diplomat sadrazam Âli Paşa’dan itibaren Cumhuriyet döneminde zenginleşen diplomasi geleneğimiz.

‘7 düvel’le çatışmak değil, aksine Montrö’de 7 düveli bir araya getirip antlaşma imzalamak!

Bugün bu diplomatik akla ekmek su gibi ihtiyacımız var.

(KARAR)

Etiketler:
Share
132 Kez Görüntülendi.

Yorum yapabilmek için Giriş yapın.

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • İNZAL EDİLMİŞ ADIMIZI, ÜRETİLMİŞ “İSLÂMCI” KAVRAMI İLE DEĞİŞTİRMEK SAPMALARA KAYNAKLIK ETMİŞTİR

    02 Mart 2020 YAZARLAR

    Her din ya da ideoloji, kendini özgün taşıyıcı kavramlarıyla ifade eder, tanımlar ve mesajını insanlara ulaştırır. Temel tanımlayıcı kavramlar, nötr değildirler; zihnine girdikleri, kendilerini benimseyerek kullanan insanları, kendi arka planındaki din, düşünce, felsefe ve ideoloji istikametinde dönüştürürler. Bunlar, o din ya da ideolojinin, taşıyıcı, inşa edici ve dönüştürücü etkiye sahip olan inanç eksenli kavramlarıdır. Bir de taşıyıcı olmayan, yani dinî ve ideolojik boyutu belirleyici olmayan kavramlar vardır ki onları, her din ya da ideol...
  • ‘Savaş ve Siyaset’, Aynı Hedef İçin, Farklı Silâhlarla Yapılan Eylemler Manzumesidir Kaynak: ‘Savaş ve Siyaset’, Aynı Hedef İçin, Farklı Silâhlarla Yapılan Eylemler Manzumesidir – SELAHADDİN E. ÇAKIRGİL

    02 Mart 2020 YAZARLAR

    Bu Pazar günü, birkaç noktaya değinelim: 1- Anamuhalefet’in lideri ve sözcülerinin, ‘Bizim askerimizin tırnağının ucundan kesip attığı bir parça bile bütün Suriye’den daha değerlidir.’ şeklindeki sözü çok matah bir şeymiş gibi geçen hafta boyunca sık sık dile getirmeleri sorgulanması ve utanılması gereken bir yaklaşımdır. KK ve adamları, yürekleri elveriyorsa, aynı sözü, Suriye için değil de, o ülkeye yarım asırdır zorla tahakküm ve zulmeden Baas Partisi, Esed Hanedanı ve Beşşâr Esed’in şahsı için söylesinler. Ama, dilleri varmaz ona bir olu...
  • Süleymani’nin öldürülmesine niye sevineyim?

    04 Ocak 2020 YAZARLAR

    İran’ın önemli generallerinden birisi, ABD füzeleri ile öldürüldü. Sevinmemiz gerektiğini söylüyor bazılarımız.. Gerekçeler önümüze koyuyorlar.. “Ortadoğu’da sürekli Şia mezhebinin yayılması için, haksız girişimlerde bulunup, örgütlenmeler yaptı.. Suriye’de binlerce Müslümanın ölümüne sebep oldu.. Yemen’den sorumlu.. Irak’tan sorumlu.. Kadınların ırzına geçilmesinden sorumlu.. Bebeklerin ölümünden sorumlu.. Esad’ın kimyasal silah kullanmasından sorumlu..” Devam ediyor, tutulan liste.. Devam ediyor, gerekçeler.. Ben ise şöyle bakıyor...
  • Tapu idaresi tepkide niye gecikti?

    03 Ocak 2020 YAZARLAR

    Haber yankı uyandırmış, konu nazik, konu netameli, ucu 'çılgın proje' hassasiyetlerine dokunuyor, kamuoyu zaten teyakkuzda, duyarlılık tavana vurmuş, üstüne belediyelerin tapu bilgilerini online sorgulama yetkisinin kaldırıldığı söyleniyor, Kanal İstanbul hattındaki arazileri toplayanların izi sürülemeyecek deniyor, yer yerinden oynuyor... Ne beklersiniz; tepkilerin hedefindeki Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün zaman kaybetmeden, sabah ilk iş duruma açıklık getirmesini. Peki onlar ne yapıyor? Haberi alan alıp satan sattıktan sonra, a...