logo

10 Temmuz 2019

Evrensel hakikat değişime kapalı olamaz


Mehmet Ocaktan
m.ocaktan@gmail.com

Günümüzde Müslüman dünyanın sorunlarını konuşmaya başlarken, hemen herkes Müslümanların gerek düşünsel, gerekse bilimsel alanda kendilerini yenileyip yeni bir fikri inşa sürecini başlatamadıklarının altını çizmektedir. Ancak bu konudaki bütün değerlendirmeler, “Ne yapıp edip yüzyıllara dayanan geleneğimizi dağılıp yok olmaktan kurtarmalıyız” cümlesiyle sonuçlanmaktadır.

Oysa İslam toplumlarının temel sorunu, geleneği ‘bilimsel zihniyetle’ ele alıp değerlendirememesidir. Maalesef mevcut kültürel ve toplumsal yapının korunmasını savunan güçler, özgür düşünceye çok da fırsat tanımamaktadırlar. Nasr Hamid Ebu Zeyd’in “İlahi Hitabın Tabiatı” kitabında belirttiği gibi, “Bilimsel zihniyet, gelenekle ilgili olan ve çürümeye yüz tutmuş sosyal yapıyı koruyup destekleyen ideolojilerin altındaki zemini kaydıracaktır.”

***

Bilmek gerekiyor ki, bilimsel zihniyeti gerçekleştirebilmenin teminatı, kültür ve düşünce dünyamıza hakim olan ideolojik zihniyeti aşmakla mümkündür. Yoksa geçmişte söylenenleri aynen tekrar ederek değişim ve yenileşmeyi sağlamanın da, yeni bir dil inşa etmenin de imkanı yoktur. Çünkü günümüz İslam toplumlarının karşı karşıya olduğu kültürel ve sosyal tehdit geçmişle mukayese imkanını aşan bir farklılık arzetmektedir. Dolayısıyla bugün geleneği reddetmeden, ama gelenekçi eğilimi aşan yeni şeyler söyleme zarureti bulunmaktadır.

Artık çağdaş dünyanın şartlarıyla yüzleşmeden, aklın ve kültürel bilincin değerini hafife alarak günümüz Müslüman toplumlarının halen yaşamakta olduğu sosyal çöküntüye ve kültürel geriliğe çözüm üretmek mümkün değildir.

Kuşkusuz bu yaklaşım, esas itibariyle dini günümüz dünyasının şartlarında yeniden yorumlamayı ve anlamayı da zorunlu kılmaktadır. Zira tarihsel süreçte, daha çok geleneksel Arap-İslam kültür havzası içindeki gerici eğilimlerin şekillendirdiği dini anlayış biçiminin günümüzün insanıyla buluşması mümkün değildir.

Maalesef, zihin dünyaları hala geçmişin klasik İslam kültüründe yaşayan İslam uleması, dinin evrensel mesajını modern zamanlara taşıma kabiliyetinden mahrumdur. Bu yüzden de Nasr Hamid Ebu Zeyd’in altını çizdiği gibi, bazıları gerçek kurtuluşumuzun, fert ve toplum hayatındaki en ince ayrıntıya varıncaya kadar, ekonomik, sosyal ve siyasal hayatımızın tamamına İslami hükümleri tatbik etme ve hakim kılmada ifadesini bulan bir İslam’a dönüşle mümkün olacağı kanaatini taşımaktadır.

Oysa her çağın kendine özgü kültürel ve sosyal şartları sosyolojik yapısı bulunmaktadır. Dolayısıyla her çağın şartlarına göre değişen reel gerçekliği dikkate almayan bir anlayış, bize ekonomik, sosyal ve siyasal bir tasavvur sunamaz. İşte bu yüzden eskiyi aynen taklit eden gelenekçi anlayışın, dinin evrensel mesajı bağlamında bugünün insanına söyleyeceği bir söz bulunmamaktadır. Geçmiş çağların şartları içinde işlevsel olan dini söylemi hiçbir yoruma tabi tutmadan bugün aynen tekrar edenler bilmeliler ki o günün insanları “Kendi dönemlerini yaşamışlar, ictihadda bulunmuşlar, bir kültür meydana getirmişler, bir felsefe oluşturmuşlar ve bir düşünce inşa etmişlerdir. İşte bütün bunların toplamı, onlardan devraldığımız kültürel mirastır (gelenek). Bu gelenek, hala bilincimizi şekillendirmeye devam etmekte ve farkında olarak veya olmayarak davranışlarımızı etkilemektedir. Bu geleneği nasıl görmezden gelemez ve bir çırpıda silip atamazsak, aynı ölçüde onu olduğu gibi de kabullenemeyiz. Dahası, bize düşen onu yeniden biçimlendirmek, çağdaş verili durumla uyuşmayan yanlarını ayıklamak, olumlu yönlerini desteklemek ve bu yönleri yeniden elden geçirerek çağımıza uygun bir dille yeniden şekillendirmektir.” (İlahi Hitabın Tabiatı, s, 42)

***

Şu bir gerçek ki gelenek, her çağın kendine özgü anlayışından, tarihin gelişim evresinden bağımsız bir olgu değildir. Bir bakıma her kuşağın kendi ihtiyaçları doğrultusunda ortaya koymuş olduğu yorumlar toplamıdır gelenek… Kısacası gelenek durağan, değişime kapalı evrensel hakikatler bütünü değil, tam aksine farklı nazariyelerin tarihin belli dönemlerinde kendi kültürel, sosyal ve siyasal düşüncesini belli bir toplumda tahakkuk ettiren bir olgudur. Eğer evrensel hakikat bizim için bir değer ifade ediyorsa, bu hakikati değişimle ve dünya gerçekliği ile birlikte okumak zorundayız.

(KARAR)

Etiketler:
Share
134 Kez Görüntülendi.

Yorum yapabilmek için Giriş yapın.

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • Satranç tahtası

    20 Temmuz 2019 YAZARLAR

    Ortadoğu’da geçtiğimiz haftanın en dikkate değer gelişmelerinden biri, Ürdün’le Katar arasındaki diplomatik münasebetlerin yeniden tesis edilmesiydi. Ürdün, 2017’nin haziran ayında Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Mısır ve Bahreyn tarafından Katar’a yönelik olarak başlatılan ablukaya destek olmak amacıyla, Doha’daki büyükelçisini geri çekmiş, o tarihten bu yana da Katar’la ilişkilerini en alt düzeyde tutmuştu. Kral Abdullah’ın imzasıyla bu hafta içi yayımlanan kararnameye göre Ürdün Dışişleri Bakanlığı’nın en yetkin isimlerinde...
  • 20 Temmuz 2019 YAZARLAR

    Haber şu: Hacettepe Üniversitesi Çocuk Gelişimi Bölümü, 8 stajyer öğrencisini staj yapmaları için Sevinç Abla Okul Öncesi Eğitim Kurumlarının Ankara Ümitköy şubesine yönlendirir. Staj görüşmesine giden 6 öğrencinin 4’ü başörtülüdür. Orada bir yönetici, başörtülü stajyer adaylarına “velilerimiz başörtülü personel çalıştırmamızı istemiyor, biz bunu velilerimize izah edemeyiz, bu bizim ekmek paramız” diyerek başörtülü öğrencileri staja kabul etmez. Tabii, o görüşmeye giden öğrencilerin ayrı ayrı anlattıklarının aksine, kurumun bir başka yönetic...
  • Muhalefetin yeni aracı: Kadına yönelik şiddeti savunmak…

    20 Temmuz 2019 YAZARLAR

    2005 yılıydı sanırım. Adalet Bakanlığı’na bağlı Sivas Kadın Cezaevi’ne gittiğimde mahkumların çoğunluğunu kocalarını öldürenlerin oluşturduğunu görmüştüm. Ortalama % 70’i diyebileceğimiz bir oranla. Yıllarca kendilerine eziyet eden kocalarını nihayet öldürmüşlerdi. Buradaki ‘nihayet’ onların ifadesiydi. Pişman oldukları tek şey bunu daha önce yapmamış olmalarıydı. Onlarca hikaye dinledim. Ve çaresizliği, kimsesizliği ve ağır şiddet ve işkence altında bir evlilik hayatı yürütmenin insan ruhunda açtığı yaraları gördüm… Bırakın cezaevlerini kad...
  • Kılıçdaroğlu’nun gönlünde ne diktatörler yatıyormuş?

    20 Temmuz 2019 YAZARLAR

    15 Temmuz bütün tartışmaları bitiren, dünyaya bu millet adına kurucu sözü ve ilkeyi ortaya koyan muhteşem bir olay. Bu güne kadar muhtemeldir ki yaşanan bir çok uyarıcı olay karşısında açılmamış insanların gözü, bu gece yaşanan olayların ortaya koyduğu apaçık hakikat karşısında faltaşı gibi açıldı. O saatten sonra 15 Temmuz’un söylediği söz üzerine söz söylemek aklı başında, vicdanı yerinde hiç kimsenin tevessül edeceği bir şey olamazdı. 15 Temmuz bu milletin demokrasisini, devletini, bağımsızlığını tartışmasız bir biçimde hak ettiğini göste...