logo

12 Mayıs 2019

Arifler meclisinden Hz. Mevlânâ ve İmam-ı Rabbânî: Kaza ve Kader


Hayrettin Karaman
h.karaman@gmail.com

Dün, mübahaseyi (araştırma ve tartışmayı) seven birisi bana bir süal sordu.

Dedi ki: “Küfre (kâfir olmaya) razı olmak küfürdür.” Bunu Peygamber söyledi, onun söylediği söz de doğrudur, yerindedir. Sonra yine “Müslüman olan kişinin her türlü kazaya (Allah’ın kaza ve kaderine) razı olması lazımdır” buyurdu.

Kâfirlik ve münafıklık da Allah’ın kaza ve kaderiyle değil mi? Fakat buna razı olursak (ilk hadise göre) kötülük etmiş, (küfre rıza göstermiş) olmaz mıyız? Razı olmazsak da suç. Peki ikisinin arasında hangi çareye başvuralım?

Ona dedim ki: Bu küfür Allah’ın takdiri iledir; ama Allah’ın hükmüyle, Allah’ın emir ve rızasıyla değildir. Bu küfür yalnız kaza ve kaderin eserlerindendir.

Hocam Allah’ın kaza ve kaderini Allah’ın bilgisi olarak bil de şüphe ve tereddüdün kalmasın. Küfre de razıyız çünkü Allah’ın bilgisine muvafıktır, fakat bizim fenalığımızdan, bizim kötülüğümüzden meydana geldiğinden (bu bakımdan) ondan razı da değiliz. Küfür, Allah bilgisi olmak bakımından küfür değildir, Hakk’a kâfir deme, burada dur!

Küfür cahillikten meydana gelir; fakat küfrün takdiri Allah’ın bilgisidir Allah kâfirin kâfir olacağını ezelde bilir, bildiği gibi de zuhur eder. Rüya ve mülayimlik manasına gelen “hilm” ile sümük manasına gelen “hilm” nasıl bir olur (Şekilde ve sözdeki her benzerlik, mana ve mahiyette de benzerlik değildir). Çirkin resim ressamın çirkinliğini icab ettirmez ya; çirkini de yaptığına, yapabildiğine bir delil olur ancak. Hatta hem çirkin resmi hem güzel resmi yapabildiğinden ressamın, kuvvetli bir ressam olduğuna delildir.

Bu bahsi açar, düzüp koşarsam süal ve cevaplar uzar gider. Ben de aşk nüktesinin zevkini kaybederim. Allah’a hizmet başka bir şekle döner, maksat hidayet iken dalalet olur (yolun doğrusundan sapılır).

Saçı sakalı kır bir adam, iyi bir berberin önüne gider de, “Yiğidim, saçımdaki, sakalımdaki akları ayır, yol, bir yeni gelin aldım” der. Berber adamın sakalını dipten tıraş ederek kılları önüne kor da der ki: “Benim bir işim çıktı, sen ayırıver!”

İşte bunun gibi bu süal, şu da cevabı: Artık sen ayırıver! Din kaygısı bunlarla uğraşmaya vakit bırakmaz.

(Mesnevî, C.III, s. 81-82)

İmam-ı Rabbânî de Mektûbât’ının birinci cildinde (s. 458, 559) kaza, kader, kulun irade ve ihtiyarının fiiline (yapıp ettiklerine) tesiri konusunu ele almış uzunca ve doyurucu açıklamalar yapmıştır. Özetleyeyim:

Ebû Hanîfe, Ca’fer es-Sâdık hazretlerine soruyor:

-Ey Allah Resulü’nün evlâdı, Allah Teâlâ işi kullarına bırakmış mıdır?

-Allah rubûbiyyeti (Rab ve yaratıcı olmayı) kullarına bırakmaktan münezzehtir.

– Peki o zaman kulları yaptıklarına mecbur mu kılmıştır.?

-Allah Teâlâ kulları yaptıklarına mecbur kılıp sonra da niçin günah işlediniz diye azab etmez; Onun eşsiz adâleti buna imkan tanımaz.

-O zaman bu iş nasıl çözülecek?

-İkisi arasıdır, ne tamamen kullara bırakmıştır, ne mecbur etmiştir.

İmam-ı Rabbânî bu rivayeti naklettikten sonra Kelâm ilminin üslub ve yöntemini kullanarak konuya açıklık getiriyor. İmam Eş’arî’nin cebre yakın görüşünü reddediyor, İsferâyînî’nin “Allah’ın kudreti ile kulun kudreti kulun fiilinin aslında etkilidir”, Bakıllânî’nin “Kulun kudreti fiilin aslında değil, vasfında (iyi veya kötü olmasında) etkilidir” görüşlerini naklediyor ve kendisi “Kulun kudreti de hem aslında hem de vasfında etkilidir” görüşünü ileri sürüyor. Yani Allah ezelde kulun iyi ve kötüden hangisini tercih edeceğini biliyor ve buna göre yaratıyor, kul ise işte bu tercihi yaptığı ve kendisine verilen iradeyi ve gücü iki şıktan birine sarfettiği için “kesb” etmiş ve sorumlu oluyor.

İşte iki ârif, işte imanın önemli bir konusu hakkındaki açıklamaları.

(YENİ ŞAFAK)

Etiketler:
Share
318 Kez Görüntülendi.

Yorum yapabilmek için Giriş yapın.

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI

  • Soğuk bir kış sabahı kirpiler

    18 Temmuz 2019 YAZARLAR

    “Soğuk bir kış sabahı çok sayıda oklu kirpi, donmamak için birbirine bir hayli yaklaştı. Az sonra, oklarının farkına vardılar ve ayrıldılar. Üşüyünce, birbirlerine tekrar yaklaştılar. Oklar rahatsız edince yine uzaklaştılar. Soğuktan donmakla, batan okların acısı arasında gidip gelerek yaşadıkları ikilemi, aralarındaki uzaklık, her iki acıya da tahammül edebilecekleri bir noktaya ulaşıncaya kadar sürdü. İnsanları bir araya getiren, iç dünyalarının boşluk ve tekdüzeliğidir. Ters gelen özellikler ve tahammül edemedikleri hatalar onları birbiri...
  • Ne güzel bürokrat ne güzel müftü!

    18 Temmuz 2019 YAZARLAR

    Yapıcı ve yerinde tenkitler baş göz üstüne de hep kara tablolar çizmek, hep kötüyü görüp genellemek, hep insanları ümitsizliğe boğmak dost işi değildir. En büyük mürşidlerin mürid ve talebeleri arsından bile çürükler ve hainler çıkmıştır. Saadet asrından bu yana bunca zaman geçtikten ve bozucu amiller bunca iş gördükten sonra “fazilet toplumundan” söz etmek zor olsa gerektir. Beklentimiz “halvet der encümen” fehvasınca kötüden asgari, iyiden azami etkilenmiş ve bu mânâda güzel insanımızın sayısını çoğaltmak ve toplumun yönetimini o ellere bı...
  • Baro’daki kafa, bu kafa!

    18 Temmuz 2019 YAZARLAR

    S-400 tartışması nedir? F-35 uçakları ile ilgili anlaşmazlık nedir? Her ikisi de, hukuki ihtilaflar değil midir? Bir tarafında Türkiye olan. Diğer tarafında ABD olan.. Hatta diğer tarafta NATO’nun da olduğunu söyleyebileceğimiz bir hukuki ihtilaf değil midir? Bu iki hukuki ihtilafa, Akdeniz’de doğalgaz arama çalışmalarını da ekleyebiliriz.. Orda da birinci muhatabımız, Kıbrıs Rum Kesimi’nden ziyade, Avrupa Birliği olmalı ki.. İlk günden kafayı çıkarıp, aynen ABD’nin yaptığı gibi, eşkıyalığa soyunup, Türkiye’ye yönelik te...
  • Sudan’da imzalanan anlaşma

    18 Temmuz 2019 YAZARLAR

    Sudan’da Askeri Geçiş Konseyi ile Özgürlük ve Değişim Bildirgesi Güçleri arasında geçiş süreci konusunda kabul edilen siyasi belgenin imzalanması işlemi bazı ayrıntılar üzerindeki ihtilaftan dolayı ertelenmişti. Son olarak Salı akşamı uzun süren bir müzakerenin ardından 17 Temmuz Çarşamba sabahı imzalandı. Anlaşmayla ilgili ikinci metnin de yarın yani Cuma günü öğleden sonra imzalanacağı ifade edildi. Üzerinde en çok ihtilaf olan konulardan biri Askeri Geşiç Konseyi’ndeki generallere yasal dokunulmazlık verilmesi talebiydi. Generallerin, onl...